Dr. Ruben Fuks, predsjednik Saveza jevrejskih opština Srbije: BALKAN GENERALNO IMA MANJKAVU KULTURU SEĆANJA NA VLASTITU PROŠLOST

Posted: 4. April 2016. in Intervjui

Beograd .10.2015. Ruben Fuks Foto : Milovan Milenkovic Photo & © by Milovan Milenkovic News Magazine VREME

Savez okuplja devet aktivnih opština ( u Beogradu, Novom Sadu, Subotici, Zemunu, Pančevu, Zrenjaninu, Somboru, Kikindi i Nišu i jednu izbegličku-Prištinsku).….Opštine su ujedinjene u Savez 1919. godine po formiranju Kraljevine SHS.Tačan broj u vreme osnivanja mi nije poznat, ali neposredno pred Drugi svetski rat, zajedno sa izbeglicama iz drugih zemalja bilo je preko 80.000 Jevreja.…..Prošlost, odnosno sećanje na nju, je, nažalost, prečesto selektivno, romantizovano, mitologizovano, u funkciji aktuelnih ideologija i politika. Prošlost u sećanjima je prečesto zamagljena podilaženjem potrebi za potpunom toplinom afirmativne samospoznaje i osećanjem žrtvom u njenim ružnim stranama. Takva sećanja podstiču oholost i bes…..Antisemitizma ima i tamo gde Jevreja nikada nije ni bilo. Naravno da i u Srbiji ima antisemitizma. Antisemitizam, hvala Bogu, u Srbiji nije značajna javna pojava, samo je veoma izuzetno javan……Rehabilitacija Milana Nedića bila bi i rehabiltiacija njegove, samoproglašene, a od okupatorske vlasti priznate, Vlade Narodnog Spasa, ministarstava i ministara, birokratije, žandarmerije i policije. To bi značilo da država raskida sa shvatanjem da nastavlja antifašističku tradiciju i da preuzima odgovornost za sve posledice saradnje sa Trećim Rajhom. O tome smo se javno izjasnili…..Zakon je izglasan. Očekujem zadovoljavajuću implementaciju. Sedamdeset godina je prošlo od (bar što se imovine tiče) masovnog grabežnog umorstva izvršenog na naročito podmukao i okrutan način…..U Srbiji postoji preko 150 jevrejskih grobalja. Najveći broj je u mestima iz kojih su svi Jevreji iskorenjeni, zapuštena, mnoga devastirana, uzurpirana.Trenutno zapošinjemo pilot akciju ograđivanja, čišćenja i obeležavanja……

Šta su osnovni ciljevi Saveza?

 

FUKS: SJOS je registrovan kao tradicionalna verska organizacija koja ujedno predstavlja jevrejsku nacionalnu manjinu u Savetu nacionalnih manjina Srbije.

Osnovne delatnosti Saveza su pored

a. održavanja verske službe, negovanja, proučavanja i edukacije verske tradicije,

što institucionalno obavlja rabinat i rabin

b. socijalno­-humanitarna delatnost sa posebnom pažnjom prema preživelima Holokausta, što institucionalno obavlja licencirana socijalna služba

c. sećanje, istraživanje i obrazovanje o prošlosti Jevreja uopšte, regionalno i gde

Holokaust zauzima posebno mesto, što institucionalno obavlja Jevrejski Istorijski Muzej sa stalnom postavkom, povremenim tematskim izložbama, publicistikom

d. Održavanje jevrejske kulturne tradicije, negovanje same jevrejske kulture kao i doprinosa Jevreja opštem kulturnom nasleđu, kroz niz institucija kao što su naprim. literarni i publicistički otvoreni konkurs Saveza, horovi, dramske i plesne grupe, bilten Saveza, web site Saveza i Muzeja i pojedinih opština, izdanjimaknjiga i periodike

e. Obrazovni i zabavni rad sa decom i omladinom, sportske aktivnosti

f. Periodički susreti raznih generacija na nivou države ili regiona.

Koliko opština objedinjuje vaš Savez i koliko članova broji Jevrejska zajednica u Srbiji?

FUKS: Savez okuplja devet aktivnih opština ( u Beogradu, Novom Sadu, Subotici, Zemunu, Pančevu, Zrenjaninu, Somboru, Kikindi i Nišu i jednu izbegličku-Prištinsku).

 Koliko dugo egzistira Savez jevrejskih opština na prostorima bivše Jugoslavije, bez obzira pod kojim imenima, te koliko je Jevreja živjelo na tim prostorima u vrijeme osnivanja Saveza?

FUKS: Opštine su ujedinjene u Savez 1919. godine po formiranju Kraljevine SHS.Tačan broj u vreme osnivanja mi nije poznat, ali neposredno pred Drugi svetski rat, zajedno sa izbeglicama iz drugih zemalja bilo je preko 80.000 Jevreja.

Da li se na prostoru na kojem djeluje Savez njeguje kultura sjećanja koja treba da je jedana od pretpostavki normalnog ko­egzistiranja pripadnika različitih etničkih i konfesionalnih skupina u nekom društvu, pa i u srbijanskom?

FUKS: Balkan generalno ima manjkavu kulturu sećanja na vlastitu prošlost. Prošlost, odnosno sećanje na nju, je, nažalost, prečesto selektivno, romantizovano, mitologizovano, u funkciji aktuelnih ideologija i politika. Prošlost u sećanjima je prečesto zamagljena podilaženjem potrebi za potpunom toplinom afirmativne samospoznaje i osećanjem žrtvom u njenim ružnim stranama. Takva sećanja podstiču oholost i bes. Koegzistencija o kojoj govorite traži konsensus o viđenju prošlosti, dozvoljavajući mogućnost preispitivanja i približavanja Istini.

 A ima li značajnijih pojava antisemitizma u Srbiji danas?

FUKS: Antisemitizma ima i tamo gde Jevreja nikada nije ni bilo. Naravno da i u Srbiji ima antisemitizma. Antisemitizam, hvala Bogu, u Srbiji nije značajna javna pojava, samo je veoma izuzetno javan. Antisemitizam u Srbiji je marginalizovan, najčešće skriven u aluzijama, još češće anonimno iskazivan. Anitemitizam je najagresivniji na web­u, u otrovnim pisanjima ekstremno desno orijentisanih web site­ova, blogova, komentara… O nasrtajima na imovinu je teško suditi kao primarno antisemitskim, pre se radi primarno o vandalizmu sa primesama antisemitizma i sporadično se javlja.

Nakon što je rehabilitiran Draža Mihailović, sada je u toku proces rehabilitacije Milana Nedića. Da li se to dotiče i Jevrejske zajednice u Srbiji i jeste li se javno odredili o tim procesima u zemlji vašeg življenja?

FUKS: U prvom redu u vezi sa pomenutim o rehabilitaciji govore oni koji bi je rado videli i oni koji bi rado na nju negativno reagovali. U prvom slučaju se sigurno ne radi o rehabilitaciji već o poništenju jednog procesa koji je vođen kao politički i iregularno, ali to ne znači ni rehabilitaciju ni aboliciju, to znači da bi proces trebalo ponovo voditi kako bi se donela odluka o krivici. U drugom slučaju ( koji još nije okončan ) vodi se postupak protiv proglašenja Milana Nedića kolaborantom i ratnim zločincem (protiv njega nije vođen dokazni postupak, nije bilo suđenja ni presude). Rehabilitacija Milana Nedića bila bi i rehabiltiacija njegove, samoproglašene, a od okupatorske vlasti priznate, Vlade Narodnog Spasa, ministarstava i ministara, birokratije, žandarmerije i policije. To bi značilo da država raskida sa shvatanjem da nastavlja antifašističku tradiciju i da preuzima odgovornost za sve posledice saradnje sa Trećim Rajhom. O tome smo se javno izjasnili.

 Neovisno o tome da li se zločini (protiv čovječnosti, genocida itd.) za koje je osuđen izravno tiču i Jevreja, hoćete li komentirati izrečenu prvostepenu presudu Radovanu Karadžiću i reakcije službenog Beograda na istu?

FUKS:Haški Tribunal je institucija koja funkcioniše u okvirima još aktivnog sveopšteg sukoba na Balkanskom prostoru. Vođenje postupaka i viđenje i postupaka, i presuda, ne predstavljaju epilog završenog zbivanja, razrešenje i olakšanje, upravo suprotno – ima efekat podgrejavanja neugaslih ubeđenja, aspiracija, strasti i volje za nastavljanjem sukoba, izlaskom iz rovova mnogih učesnika i generatora. Ono što je bilo potrebno, ono što je još uvek potrebno, je određivanje političke odgovornosti kako Balkanske tako i međunarodne elite koja je na osnovu svojih ingerencija bila dužna predvideti sled događaja kojim se srljalo u propast, smrt i razaranje. Veliko je pitanje da li će se ikada moći smoći snage da se napiše nesporiva zajednička istorija.

Dokle se došlo sa pripremama nacrta Zakona o restituciji, kao posljedici  Holokausta? Šta očekujete od istog?

FUKS: Zakon je izglasan. Očekujem zadovoljavajuću implementaciju.Sedamdeset godina je prošlo od (bar što se imovine tiče) masovnog grabežnog umorstva izvršenog na naročito podmukao i okrutan način. Kada preko osamdeset od sto pripadnika jednog naroda bude ubijeno viša pravda je da njihova imovina posluži održavanju uspomene na njih i njihove prekinute živote, za borbu protiv načina mišljenja koji je doveo do toga da budu ubijeni, da njihovi preživeli sapatnici imaju što je moguće bolje uslove da prežive ono kratko vreme koje će biti među nama, da zajednica koju su za života pomagali i održavali nastavi da živi.

Kakva je situacija sa jevrejskim grobljima u Srbiji i kakve aktivnosti, eventualno, planirate na tom planu u narednom periodu?

FUKS: U Srbiji postoji preko 150 jevrejskih grobalja. Najveći broj je u mestima iz kojih su svi Jevreji iskorenjeni, zapuštena, mnoga devastirana, uzurpirana.Trenutno zapošinjemo pilot akciju ograđivanja, čišćenja i obeležavanja. Nadamo se da će projekt koji se radi uz pomoć jedne međunarodne agencije zaživeti i da će se nastaviti, a da ćemo moći nagovoriti da lokalne vlasti nastave sa održavanjem.

Zapusteno-jevrejsko-groblje-Bor-4                              Zapušteno jevrejsko groblje u Boru

Na samom kraju, kako vidite poštivanje manjinskih prava, pa i prava jevrejskog naroda u današnjoj Srbiji?

FUKS:U okviru pristupnih aktivnosti za prijem u EU upravo se raspravlja o kompleksu pitanja ljudskih i manjinskih prava. Nažalost, naša zajednica je u grupi veoma malih i egzistencijalno ugroženih kojima su mere zaštite kolektivnih prava nedostupne zbog malobrojnosti i dispergovanosti.

Hvala Vam velika za ovaj razgovor.

FUKS: Hvala Vama.

RAZGOVARAO: Bedrudin GUŠIĆ (783)

vrbas-miso

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s