Položeno cveće na spomenik Vasi Stajiću u Novom Sadu

Posted: 10. Februar 2015. in Intervjui

vasa stajic-1

Danas je, u organizaciji Vojvođanskog kluba i Zavičajnog kluba Mokrinčana u Novom Sadu, uz prigodno podsećanje na život, misli i delovanje Vase Stajića, položeno cveće na spomenik  Vasi Stajiću u Novom Sadu.

vasa stajic-2

Pored članova Vojvođanskog kluba i Zavičajnog kluba Mokrinčana u Novom Sadu, ćveće su na spomenik Vasi Stajiću položili i  potpredsednici Skupštine Vojvodine, Ana Tomanova Makanova i Dušan Jakovljev, predstavnici IV Vojvođanske konvencije, Vojvođanskog klulturnog kluba “Vasa Stajić”,   Građanskog fonda “Panonija”, Vojvođanskog građanskog centra, Pokrajinskog odbora saveza antifašista Vojvodine, Udruženja antifašista Novog Sada, kao i predstavnici Lige socijaldemokrata Vojvodine i  Vojvođanske partije.

vasa stajic-3

Okupljenima su se u ime organizatora obratile dr Branislava Kostić, predsednica Vojvođanskog kluba, i gospođa Biljana Janić, predstavnica Zavičajnog kluba Mokrinčana i Novom Sadu.

Današnje obeležavanje dana rođenja i smrti Vase Stajića ostaće zapamćeno po brojnosti učesnika, ali kao i po prisustvu mladih ljudi.

vasa stajic-4

U prilogu Vam dostavljamo govor predsednice Vojvođanskog kluba, dr Branislave Kostić.

S poštovanjem,

Dr Branislava Kostić,

Predsednica Vojvođanskog kluba

Kontakt:

vojvodjanski.klub@hotmail.com ; 063 18 44 006

————————————————————————————————————————————–

Govor predsednice “Vojvođanskog kluba”, dr Branislave Kostić, na polaganju cveća na spomenik Vasi stajiću, 10. februara 2015. godine

Dragi prijatelji,

pozdravljam Vas u ime Vojvođanskog kluba i Zavičajnog kluba Mokrinčana u Novom Sadu, kao organizatora ovog okupljanja.

vasa stajic-6

Čast nam je što su danas ovde sa nama predstavnici Skupštine Vojvodine, gospođa potpredsednica Ana Tomanova Makanova i potpredsenik gospodin Dušan Jakovljev, predstavnici IV Vojvođanske konvencije, Vojvođanskog klulturnog kluba “Vasa Stajić”,   Građanskog fonda “Panonija”, Vojvođanskog građanskog centra, Pokrajinskog odbora saveza antifašista Vojvodine, Udruženja antifašista Novog Sada, kao i predstavnici Lige socijaldemokrata Vojvodine i  Vojvođanske partije.  

Drago mi je što smo danas ovde, ispred spomenika gospodinu Vasi Stajiću, čoveku koji predstavlja simbol nepokorenog intelektualca, koji se iskreno i do kraja zalagao za svoja humanistička uverenja.

Život gospodina Stajića je sam po sebi putokaz ka stalnom preispitivanju, ali i dokaz posvećene upornosti za poštovanje osnovnih humanih, etičkih i političkih principa, koji se ne smeju napuštati.

Naš velikan je rođen u Mokrinu, na današnji dan, pre 137 godina, u Austrougarskoj monarhiji, koja nastala 11 godina pre njegovog rođenja. Umro je, takođe na današnji dan, u Novom Sadu, pre 68 godina.  Kao i naše generacije, država u kojoj je živeo menjala je granice, vlasti i nazive, tako da je gospodin Stajić živeo u Austrogarskoj monarhiji, Kraljevini Srba Hrvata i Slovenaca, Kraljevini Jugoslaviji, kratko i u Demokratskoj federativnoj Jugoslaviji , a umro je u Federativnoj narodnoj Republici Jogoslaviji.  I u svim tim državama su ga znali kao čoveka doslednog svojim humanim, odmerenim i nepokolebljivim stavovima, tako da ga ni jedna vlast nije volela. Poslednja, komunistička vlast, nije stigla da ga skrajne pre svega zato što je kratko živeo pod njom, a ne zato što je Vasa bio ućutkan činjenicom da su ga partizani prebacili na slobodnu teritoriju. Kao što je bio jasan u otporu prema fašizmu, Vasa Stajić je svaku vlast odmeravao u odnosu na ono što oduzima i ono što daje običnom čoveku, ali i zajednici.

vasa stajic-5

Ceo njegov život  je bio borba i otpor. Gimnaziju je učio u Velikoj Kikindi i Sremskim Karlovcima, u kojima je prvi put osetio koliko ga mogu koštati ideje koje je zastupao, jer je iz Karlovačke gimnazije izbačen zbog  socijalističke agitacije, te je gimnaziju završio u Senju.

Studirao je prava, a potom filozofiju u Budimpešti, Parizu i Lajpcigu, a diplomirao je 1902. u Budimpešti, postajući vremenom jedan od najpoznatijih  samosvojnih srpskih intelektualaca i boraca za politička prava Srba u Vojvodini. Imao je 40 godina kada je nastala Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca, nacionalno raznolika država koja je tri godine nakon svog osnivanja imala  46, 67% pravoslavnih žitelja i 39,29% rimokatolika, ali nikada nije imala dovoljno sluha za različitost za čije priznavanje se gospodin Stajić uporno zalagao. Bio je jedan od rektih koji su već u vreme pravljenja nove države bio svestan da ni jedan suštinski problem za Vojvođane neće biti rešen ako jedna carevina zameni drugu, a položaj naroda se suštinski ne izmeni.

Deo današnjih intelektualaca gospodine Stajića vidi samo kao borca za prava Srba u Vojvodini i prisajedinjenje Srbiji. Zato najčešće pominju da je  Vasa Stajić bio urednik i izdavač časopisa  „Novi Srbin“ , sekretar Matice srpske i urednik „Letopisa“ (1921. i 1936), zaboravljajući da je nakon Novog Srbina 1922. godine pokrenuo Novu Vojvodinu, svestan da prisajedinjenjem novoj kraljevini, ništa nije završeno u borbi za prava višenacionalne Vojvodine.

Za sebe, Vasa Stajić je govorio da je “nepraktični političar”, aludirajući između ostalog i na činjenicu da nikada nije bio miljenik ni jedne vlasti, o čemu najbolje govori podatak da je skoro 10 godina proveo u zatvorima,  a često je njegovo mišljenje štrčalo u odnosu na druga, koja su dolazila iz sličnog političkog miljea. Kada 1918. godine 28 delegata Narodnog vijeća iz Zagreba došlo u Beograd da „stvore Jugoslaviju“ i formiraju prvu vladu nove države, regent Aleksandar Karađorđević Ujedinitelj nije u audijenciju primio samo jednog – Vasu Stajića. Između ostalog i zato što je u danima pred ujedinjenje Vojvodine sa Srbijom, novembra 1914. godine, kada se raspravljalo da li da to bude učinjeno preko Narodnog vijeća ili direktno rekao da za njega „mišljenje zvanične Srbije nije merodavno, nego misao narodnog jedinstva, jer vlade dolaze i prolaze, a ta misao ostaje“. Kako u jednom tekstu 2017. godine reče naš publicista Mita Boarov “… zato što nije mislio da bečki ili peštanski centralizam treba samo zameniti beogradskim. Zato što je bio za politiku unutrašnjeg nacionalnog sporazuma, što je bio za socijalnu pravdu i što je smatrao da kurs kulturne akcije ima prioritet.”

Zbog svega toga i delo Vase Stajića nije dovoljno istraženo. Do sada je najznačajniji pokušaj takvog istraživanja bila Spomenica Vase Stajića, koja je izdata povodom njegovog 60. rođendana 1938. godine,  za koju su priloge, između ostalih,  dali Isidora Sekulić, Žarko Vasiljević, Jovan Popović, Petar Konjović, Milan Grol, Josip Smodlaka, Mladen Leskovac, Veljko. U svom tekstu, Isidora Sekulić je, između ostalog, napisala da je Vasa Stajić bio privržen istini „kako to samo može čovek urođeno siromašan, srdito otporan i uporan“. Drugo značajno delo je „nacrt za studiju“ o Vasi Stajiću Živana Milisavca iz  1949. godine.

Bez obzira na malu istraženost dela gospodine Stajića, neki njegovi stavovi i danas odzvanjaju značajem, istinom i preciznošću, mada su izrečeni jednostavno i u najrazličitijim prigodana.

Jedan od najdragocenijih njegovih stavova je onaj iz odgovora na molbu Mladena Leskovca da sarađuje u časopisu vojvođanskih studenata u Beogradu, kada gospodin Stajić prvi put upotrebljava termin “patriotska laž”. U tom pismu on pozitivno odgovara na molbu, uz samo jedan uslov: „Da svojim radom, dok sam ja s vama, ne propagišete šovinizam koji je tako ugodan plašt za korupciju koja nas guši; da ne govorite omladini da je za naš narodni opstanak potrebna laž, nepravda, nemoral (time je pun naš današnji život). Jednom rečju, da ne negujete patriotsku laž“.

Setimo se danas još nekih iskaza gospodina Stajića, koji su u ovom momentu podjednako aktuelni kao onda kada ih je napisao.

„Imajte više hrabrosti da kulturnu misao suprotstavite antikulturnoj i da joj pomognete do pobede. Naročito ne kukajte i nevajkajte se, nego se borite, svesni da su sve nedaće Vojvodine nostra nosterima culpa (naša krivica)“, napisao je Vasa Stajić 1928. godine.

A setimo se i da današnja parola, koju Vojvođanski klub, ali i ne samo on, ističe u svim prilikama: “Vojvodine će biti onoliko koliko bude borbe za nju” direktno proizilazi iz poruke Vase Stajića vojvođanskoj eliti koja glasi: „Najveći nedostatak Vojvodine osećam u tome što su pale u zaborav slobodarske njene tradicije. Ponosite se time što su problemi mnogonarodne Vojvodine teži od ostalih naših problema, što je za njihovo rešavanje potreban širi vidokrug, staloženija pamet, mirniji tempo, širi zamah i duži dah. Naročito se vaspitajte za veću borbenost. Jovan Cvijić koji je dobro poznavao Srbiju, govorio nam je da će u novom sklopu države Vojvodina dobiti ono što bude umela sebi da otme“.

Još jednom, hvala svima koji su danas došli, jer uporavo danas – Vojvodini su ideje gospodina Stajića potrebnije nego ikad. Iz mnogo razloga, ali između ostalog i zato da svi oni koji grade njenu budućnost ne skrenu sa pravog puta. Sa puta dobrobiti svih građana multietničke i multikonfesionalne, evropske Vojvodine.

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s