Ivana Bartulović, koordinatorka Centra za istraživanja religije (CIRel) – Beogradske otvorene škole (BOŠ): RELIGIJA JE JEDNA OD NAJUTICAJNIJIH POJAVA U ŽIVOTU ČOVEKA

Posted: 25. Oktobar 2014. in Intervjui

ivana b. - 1Centar za istraživanja religije Beogradske otvorene škole se u poslednje dve godine bavi pretežno temom Studija Holokausta u Srbiji, kroz visokokvalitetan obrazovni program specijalno izrađen od strane domaćih stručnjaka iz oblasti Holokausta, kao i stručnjaka sa Jad Vašema (Yad Vashem), međunarodne škole za studije Holokausta iz Jerusalima (Izrael), kao glavne institucije na svetu kada je ova oblast u pitanju…. Centar za istraživanja religije Beogradske otvorene škole je dugi niz godina radio na projektima koji su se tičali pomirenja na području Zapadnog Balkana, kao i radom na sprečavanju budućih sukoba na ovom području…..Što se utisaka tiče, Izrael je zaista po svemu posebna zemlja. Moj lični utisak  je da je jerusalimski Stari grad zaista Ikona Carstva Božijeg, gde “nema više Judeja ni Jelina, nema više roba ni slobodnog, nema više muškog ni ženskog, jer ste svi vi jedan (čovek) u Hristu Isusu”. Naravno, ovo je potpuno estetizovana slika, očišćena od dnevno političkih problema koje se trudim, koliko je moguće, da apstrahujem dok boravim u Svetoj Zemlji…..Svedoci smo da se dugi niz godina i posle tih, za balkanske narode, nesrećnih 90-tih godina fenomen zvani religija i dalje zloupotrebljava kako na Balkanu tako i u drugim krajevima sveta…..Jasno je da je taj post-komunistički period znatno obeležen naglim porastom religioznosti. Zbog toga je religija imala veliki uticaj na razvoj političkih događaja tog vremena. Ni jedna religija se nije istakla manje ili više u odnosu na ostale. Svaka je podjednako uticala na svoju zajednicu ali ne kao uzrok već kao zloupotrebljeni instrument…..Postoje struje unutar svake religije koje teže dijalogu, pomirenju i toleranciji. Međutim, postoje i radikalne grupe koje se pozivaju na religiju tražeći podršku naroda za neke svoje ideje koje nisu suštinske ideje i ciljevi religijskih grupacija…..

Kada je osnovan Centar i šta je bila osnovna ideja njegovog osnivanja? Ko su, zapravo, njegovi utemeljitelji?

BARTULOVIĆ: Centar za istraživanja religije osnovan je 2000. godine. Osnovna delatnost CIRel-a je istraživanje o religijama i sprovođenje različitih obrazovnih programa za studente i mlade aktiviste verskih zajednica i organizacija civilnog društva, kao i druge zainteresovane aktere.

CIRel je osnovan od strane grupe saradnika Beogradske otvorene škole, pretežno univerzitetskih profesora, koji su nakon eskalacije sukoba u bivšoj Jugoslaviji uvideli potrebu za postojanjem jednog ovakvog Centra koji će se baviti  međusobnim odnosima religija i njihovim uticajem na druge sektore društva, a posebno ulogom religija u opštem procesu pomirenja na Balkanu.

U Novom Sadu djeluje Centar za istraživanje religije, politike i društva. Da li se oni u jednom segmentu (religija) bave istim ili sličnim poslovima kao i vaš Centar? Imate li s njima suradnju-koordinaciju  vezano za istraživanje religije?

BARTULOVIĆ: Naš Centar ima dugu i plodnu sadarnju sa Centrom za istraživanje religije, politike i društva, još od njihovog osnivanja. Ljudi iz novosadskog CIRPD-a  su učestvovali na našim programima kao saradnici/predavači mnogo pre osnivanja njihovog Centra. Nedavno smo održali zajedničku konferenciju/radionicu na temu mirovnog verskog aktivizma, za sveštenike, bogoslove, veroučitelje, aktiviste nevladinih organizacija kao i studente i diplomce društvenih nauka koji su uključeni ili imaju želju da se uključe u verski motivisan mirovni aktivizam.

Koji su vaši aktuelni projekti?

BARTULOVIĆ: Centar za istraživanja religije Beogradske otvorene škole se u poslednje dve godine bavi pretežno temom Studija Holokausta u Srbiji, kroz visokokvalitetan obrazovni program specijalno izrađen od strane domaćih stručnjaka iz oblasti Holokausta, kao i stručnjaka sa Jad Vašema (Yad Vashem), međunarodne škole za studije Holokausta iz Jerusalima (Izrael), kao glavne institucije na svetu kada je ova oblast u pitanju. Našim polaznicima, koji su uglavnom studenti master i doktorskih studija na fakultetima društvenih nauka, pored ovih predavanja, nude se i interaktivne radionice, poseta memorijalima i stratištima vezanim za Drugi svetski rat i Holokaust, kao i napredni onlajn kursevi za čiji su kurikulum i moderaciju zaduženi eksperti iz Međunarodne škole za obrazovanje o Holokaustu Jad Vašem (Yad Vashem).

Naš drugi dugogodišnji projekat je veb portal „Vera Znanje Mir“ koji postoji od 2004. godine, i teži promociji ljudskih prava, koja uključuju verska prava, skretanju pažnje javnosti na rad crkava i verskih zajednica, naročito u oblastima koje direktno obezbeđuju poštovanje i ostvarivanje ljudskih prava, kao što su obrazovanje, zdravstvo, socijalno osiguranje i staranje, manjinskih prava sa ciljem ostvarivanja pune jednakosti etničkih i verskih manjina, kao i njihovog ravnopravnog učešća u društvenom životu.

Portal “Vera Znanje Mir” na taj način doprinosi ostvarivanju misije CIRel-a, a to je istraživanje i obrazovanje o ulozi religije u savremenom društvu i osnaživanje partnerstva građanskog društva, verskih zajednica i javnih vlasti radi jačanja verske tolerancije i ljudskih prava.

Veb portal sadrži veći broj baza podataka o mirovnim nevladinim i međunarodnim organizacijama, državnim institucijama, religijskim medijima, zatim popis međunarodnih ugovora, zakona i ostalih međunarodnih i nacionalnih pravnih akata koji se tiču slobode veroispovesti, kao i veliku bazu tekstova, analiza i politika u ovim oblastima.

A koji su, eventualno, završeni?

BARTULOVIĆ: Centar za istraživanja religije Beogradske otvorene škole je dugi niz godina radio na projektima koji su se tičali pomirenja na području Zapadnog Balkana, kao i radom na sprečavanju budućih sukoba na ovom području. Imali smo mnogo projekata na ove teme do sad, najbolje je pogledati na našem sajtu, a ja bih istakla samo neke od njih: „Interkulturni dijalog u Srbiji – most ka inkluzivnim i tolerantnim zajednicama“, „Edukacija kroz kulturu sećanja – studije Holokausta u Srbiji“, “Iščekujući Evropsku uniju: stabilizacija međuetničkih i međureligijskiih odnosa na Zapadnom Balkanu”, “Osnaživanje verskih i ljudskih prava za demokratsku Srbiju”, šest onlajn obrazovnih programa pod nazivom “Škola tolerancije”, “Internet u funkciji verskog obrazovanja i pomirenja u bivšoj Jugoslaviji”, “Religije Evrope i Evropska unija”, tri jednogodišnja regionalna obrazovna ciklusa: škola “Religije Balkana: susreti i prožimanja” i dva follow-up seminara, “Religije Balkana – dijalog i pomirenje” i “Religije Balkana – iskustva i perspektive”, “Religije Srbije – mreža dijaloga i saradnje”, itd.

Šta je to “verski motivisan aktivizam u regionalnim mirovnim procesima”?

BARTULOVIĆ: Naveli ste naziv jednodnevne konferencije/radionice koju je organizvao prethodno pominjani Centar za istraživanje religije, politike i društva u saradnji sa našim Centrom za istraživanja religije. Kako je sam projekat ideja CIRPD-a, ja mogu samo preneti onako kako piše na njihovom sajtu : « Uzimajući u obzir religijski aspekt pomirenja, dakle, teorijsko polazište sa jedne strane i ulogu verskih velikodostojnika u Komisijama za istinu i pomirenje koje su vođene u drugim zemljama kao praktičan primer tih aspekata sa druge, neosporno je da crkve i verske zajednice mogu da imaju veliki značaj unutar regionalnih procesa pomirenja, kako na njegovoj instrumentalizaciji tako i na doprinošenju boljem razumevanju među pripadnicima raličitih konfesija i religija. Ovo se može postići isključivo anamnetičko – kritičkim pristupom prošlosti, neselektivnim pamćenjem, bez estetizovanja i moralizovanja istorije, već svešću koja iznova treba da upućuje na sve žrtve. Jasno je da crkve i verske zajednice kao svojevrsne institucije sećanja poseduju anamnetički karakter koji po svojoj prirodi ima ulogu da podseća na one marginalizovane, potlačene, na same žrtve. U tom smislu, naglašava se i univerzalni karakter ljudskog bića kao i dignitet samih žrtava, što bi ujedno trebalo da crkve i verske zajednice učini socijalno i politički svesnijima i odgovornijima. Potencijal za pomirenje i sagledavanje svakog ljudskog bića kao ikone Božije svojstveno je hrišćanskim crkvama ali i drugim verskim zajednicama, te njihov religiozni pristup pamćenju može biti od koristi i na društveno-političkom planu u kontekstu normalizacije odnosa na prostoru Zapadnog Balkana. »

Ovom važnom temom se bavi i neformalna mreža „Vjernici za mir“, koju čine ljudi koji su predstavnici/ce različitih organizacija sa prostora bivše Jugoslavije, koje u svom opisu delovanja imaju izgradnju mira i verski aktivizam. Predstavnica Centra za istraživanja religije je takođe članica ove mreže.

Krajem novembra 2013. godine bili ste u radnoj posjeti Izraelu. Šta je bila svrha posjete i kakve utiske nosite?

BARTULOVIĆ: Bila sam više puta u radnim posetama Izraelu, i pre i nakon toga. Svrha mojih poseta je uglavnom učešće u radu neke od konferencija koju organizuje “Yad Vashem – World Center for Holocaust Research, Documentation, Education and Commemoration”, kao i susret i dalji dogovori o projektima sa partnerima iz ove institucije.

Što se utisaka tiče, Izrael je zaista po svemu posebna zemlja. Moj lični utisak  je da je jerusalimski Stari grad zaista Ikona Carstva Božijeg, gde “nema više Judeja ni Jelina, nema više roba ni slobodnog, nema više muškog ni ženskog, jer ste svi vi jedan (čovek) u Hristu Isusu”. Naravno, ovo je potpuno estetizovana slika, očišćena od dnevno političkih problema koje se trudim, koliko je moguće, da apstrahujem dok boravim u Svetoj Zemlji.

Kakva je, prema vašim istraživanjima i nalazima, bila uloga religije u pripremi i vođenju ratova na prostorima bivše Jugoslavije ranih kasnih 80-tih, odnosno ranih 90-tih? Da li je religija, tu i tamo, zapravo, bila instrumentalizirana, odnosno zloupotrebljena?

BARTULOVIĆ: Svakako da je religija bila jedan od zloupotrebljenih instrumenata koji su pomogli da šire narodne mase prihvate određene političke ideje i stavove. Na žalost, religija nije samo tada bila zloupotrebljena. Svedoci smo da se dugi niz godina i posle tih, za balkanske narode, nesrećnih 90-tih godina fenomen zvani religija i dalje zloupotrebljava kako na Balkanu tako i u drugim krajevima sveta.

Zašto je religijski element bio toliko uključen u ratove 90-tih?

BARTULOVIĆ: Religija je jedna od najuticajnijih pojava u životu čoveka. Mi ljudi smo po prirodi Homos Religiosus i to se najbolje pokazuje kada treba manipulisati velikim grupama ljudi upravo korišćenjem tog elementa koji postoji unutar pojedinca. Religija je znatno uticala na razvoj događaja 90-tih godina. Zašto? Pa upravo zbog toga što je Balkan podneblje gde su se susrele različite religije i to veoma davno.

Da li imate pokazatelje koja je od postojećih vjerskih zajednica sa prostora bivše Jugoslavije bila najviše  involvirana u te ratove?

BARTULOVIĆ: Jasno je da je taj post-komunistički period znatno obeležen naglim porastom religioznosti. Zbog toga je religija imala veliki uticaj na razvoj političkih događaja tog vremena. Ni jedna religija se nije istakla manje ili više u odnosu na ostale. Svaka je podjednako uticala na svoju zajednicu ali ne kao uzrok već kao zloupotrebljeni instrument. Na žalost, sve ono što religije nose sa sobom (verovanje, učenje, smisao…), tada ja zloupotrebljeno. Religijske vođe su živi ljudi sa svojim stavovima i žalosno je to što nekad stavovi pojednaca budu shvaćeni, ili još gore, utiču na stavove dela, pa čak i celih naroda. Dakle, ni jedna religija nije posebno istaknuta ali svaka religija jeste zbloupotrebljena.

A kakva bi mogla biti uloga religije, odnosno, bolje rečeno, vjerskih zajednica sa prostora zapadnog Balkana u procesima pomirenja među narodima? Da li se ta uloga već osjeti i gdje?

BARTULOVIĆ: Religija je apsolutno jedan od najbitnijih i najuticajnijih činilaca dijaloga balkanskih naroda. Postoje struje unutar svake religije koje teže dijalogu, pomirenju i toleranciji. Međutim, postoje i radikalne grupe koje se pozivaju na religiju tražeći podršku naroda za neke svoje ideje koje nisu suštinske ideje i ciljevi religijskih grupacija. Često se i teološka učenja zloupotrebljavaju, ili bolje je reći izvrću i to ometa dijalog. Ipak, iz iskustva znam da postoji jaka volja za pomirenjem medju vernicima i smatram da je to najbitnije. Političko-diplomatski dijalog je možda samo mali deo međuetničkog, dakle i međureligijskog dijaloga kada je Balkan u pitanju.

RAZGOVARAO: Bedrudin GUŠIĆ (625)

vrbas-miso

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s